Document
Đóng
Giới thiệu CHƯƠNG HAN

Lò Văn Lả  (nhóm VTIK Sơn La)

 

 

          1.Tạo Nhi xuống trần gian làm người

 

          Khun Chom là chủ Mường Nà Khong giàu có. Khun Chom muốn có một người con trai để nối dõi mới tổ chức lễ cúng to lên trời xin con trai ở Then Phạ Khưng.

          Bà một lấy của cải châu báu, vàng bạc lên xin con ở Then Phạ Khưng, Then ưng ý. Then treo đùi trâu để xem ai có số xuống trần gian làm người con Khun Chom thì muốn ăn thịt đùi trâu. Then bí mật ở trong buồng theo dõi. Không biết bao nhiêu người con trai đã đi qua lại không có ai ham muốn ăn thịt đùi trâu. đến giữa trưa, con trai út Then, tên là Tạo Nhi và bạn bè của nó đi chơi về nhà nhìn thấy mới bảo người nhà làm cỗ cho ăn.

          Ăn xong xuôi rồi Then mới nói rõ cho con Tạo Nhi hay: "Con được ăn thịt đùi trâu của Khun Chom ở trần gian về xin con trai đi nối dõi. Con phải xuống trông coi Mường Trần gian.

          Tạo Nhi nghe lời bố và xin một triệu quân lính và một con voi thần trắng. Then Phạ Khưng đồng ý cho, còn cho thêm một thanh kiếm Hông Xênh và bốn cô nàng xinh đẹp xuống theo làm vợ Tạo Nhi. Then giao cho Tạo Nhi uống ba gáo nước thần,  lính thì uống nước thêm sức mạnh .

          Then giao cho con xuống trần gian trong 25 năm, nếu ở thêm sợ sẽ giết hết người ở trần gian. Tạo Nhi chia tay bố mẹ, ai cũng nghĩ đến nhau. Quân lính tạo xuống theo ầm ầm. Xuống đến Hồn Phanh, nơi ranh giới giữa trời và đất, bất ngờ có cơn gió mạnh thổi phốc cả đoàn quân xuống trần gian làm người, làm súc vật. Trong đó, có ba mươi vạn quân lính Ải Nghi xuống thành người ở Bản Khá; hai mươi vạn xuống thành người ở Bản Chiềng Khừa. Ba mươi vạn lính và Tạo Nhi xuống biến thành người ở Bản Nà Khong. Thanh kiếm Hông Xênh mắc trên cành cây me giữa bản Nà Khong. Nếu người con gái có chửa mà đi qua phía dưới sẽ bị sảy thai.

          Khun Chom thấy được toại như mong ước liền mổ trâu bò, lấy của cải châu báu, tiền bạc vàng đầy đủ để cúng thờ làm lễ đón con trai mình ra. Đến đúng giờ ngọ, ngày giáp ngọ, 15 tháng 6, bất thần mọi con voi ngựa cả mường kêu lên ầm ĩ. Mọi thanh kiếm, giáo mác sáng rực lên như ngọn đuốc. Khun Chom mở cỗ lớn ăn mừng chào đón con trai, đặt tên con là Chương Han và cúng lấy thanh kiếm Hông Xênh về nhà.

          Chương Han vừa sinh ra đã biết nói, biết đi lại, biết tắm rửa sạch sẽ. Chương Han sinh được một năm thì Khun Chom qua đời, giao quyền cho Chương Anh. 

         

          2. Chương Han lấy nàng Ngom Muôn và làm chủ Mường Chiềng Khừa.        

          Chương Anh quý Chương Han như con mắt mình. Chương Anh chăm sóc Chương Han cẩn thận. Đến khi Chương Han được 15 tuổi thì rất khôi ngô, khoẻ mạnh, trông như người vẽ trong tranh. Chương Han cúng lên trời hỏi thăm vợ con mình xuống theo ở đâu cho biết. Giữa đêm nằm mơ thấy bố về nói cho biết. Nàng Ngôm Muôn xuống ở Mường Minh (Mường Chiềng Khừa), Nàng Ủa Ca xuống ở Mường Ngần Giang. Nàng Ủa Kẻo xuống ở Mường Pác Căn Luông. Nàng Cầm Dát ở Mường Tum Bang.

          Chương Han bảo Lốm On và Anh Con chuyển thư đến nàng Ngom Muôn. Nhận được thư nàng Ngôm Muôn vui khôn xiết. Nàng viết thư trả lời, lấy của cải quý báu gửi về cho Chương Han làm chứng. Chương Han lấy các tướng mình đi theo đến Mường Chiềng Khừa, được đón tiếp cẩn thận .

          Bố nàng Ngom Muôn qua đời, mẹ nàng nối tiếp trông coi mường. Mẹ con nàng Ngom Muôn mời Chương Han về trông coi Mường Chiềng Khừa.

 

          3. Chương Han đánh duổi giặc Keo Men ra khỏi Mường Ngần Giang. Lấy nàng Ủa Ca

 

           Ông Nghi chủ Mường Ngần Giang là bố của nàng Ủa Ca xinh đẹp, cũng đúng là bác của Chương Han. Bao năm nay rồi Mường Ngần Giang bị quân Anh Ca và Tạo Qua lấy Keo Men về vây thành, càng ngày càng nguy hiểm. Bác chủ Mường mới cho người đi xin Chương Han giúp sức, hẹn sẽ gả con gái cho làm vợ.

          Chương Han nhận lời. Chương han chuẩn bị 7 ngày là đủ lính tráng, voi ngựa. Chương Han cúng lễ lên Then trời phù hộ cho đi đánh thắng quân Keo Men. Chương Han chia tay nàng Ngồm Muôn. Nàng gửi chàng chiếc nhẵn ngọc Thẳm Thông.

          Chương Han đưa quân đi giúp Mường Ngần Giang. Trong buổi sáng Chương Han đánh đuổi được quân bao vây thành ra. Đánh nhau to. Voi ngựa chết máu chảy đầy cánh đồng rộng. Máu chảy thành suối máu. Lính Keo Men thua chạy cụm lại ở chỗ khác .

          Chương Han cho quân vào đóng trong thành, được nhân dân chào đón. Bác Chư mở lễ cúng bái mừng công thắng to, lấy của cải uý lạo mọi người. Bác Chư gả con gái là nàng Ủa Ca cho Chương Han làm vợ và giao mường Ngân giang cho Chương han cai quản. Bác Chư cho cả voi trận. Chương Han chọn lấy một vạn con giao cho quân lính chăm sóc.

          Chương Han tiếp tục đánh đuổi quân giặc Keo Men. Hai bên đánh nhau không biết bao nhiêu trận. Trong một trận đánh, Anh Ca bị Xam Mạc Hiệu, Ải Quang và Han Phai bắt sống, Tạo Qua cố hết sức cứu nhung không được. Quân Tạo Qua bị đánh tơi bời. Tạo Qua lấy voi ngựa xông vào đánh Chương Han. Tạo Qua bị thanh kiếm Hông Xênh của Chương Han cắt cổ. Chương Han lấy đầu Tạo Qua đi trình Bác Chư. Bác Chư vui mừng thưởng cho Chương Han bao nhiêu châu báu của quý, vàng bạc. Chương Han làm đám tang cho Tạo Qua. Hoả thiêu xong xây mộ trát toàn vàng sáng lấp lánh .

 

          4. Chương Han đánh Mường Pác Căn Luông. Lấy Nảng Ủa Kẻo.

 

          Sau khi nghỉ ngơi lấy lại sức, Chương Han cùng quân lính tiếp tục lên đường đi đánh Mường Pác Căn Luông. Quân lính dũng mãnh của Chương Han đi đến Chiềng Ban thì quân Chiềng Ban đón đánh. Thế nhưng quân Chiềng Ban lại bị quân Chương Han đánh cho thua tan tác, chạy vào trú ở Mường Pác Căn Luông. Chương Han lấy được Chiềng Ban cũng vừa tối. Chương Han cho tìm nơi ngủ lại để sáng hôm sau tiếp tục truy đuổi quân Chiềng Ban. Phải đi đường nhiều ngày mới đến Mường Pác Căn Luông.

          Nàng Qua (vợ Tạo Qua) dồn tất cả quân ra đón đánh. Nàng cưỡi voi Xinh Tóng đánh quân Chương Han. Nhưng mà họ cũng không ngăn cản được tia chớp của thanh kiếm Hông Xênh và sức mạnh của quân Chương Han. Hun Băng và Cầm Ca tướng trẻ của giặc Keo Men lấy 40 vạn quân đi dựa vào Pha Huân ở Mường Tum Bang. Nàng Quạ cũng chỉ còn một vạn quân dũng mãnh chống chọi với quân Chương Han. Nàng đánh thẳng vào chỗ Chương Han, nhưng quân Chương Han đón đánh từ vòng ngoài cho tan tơi bời. Nàng Quạ bị Khun Día giết.

          Chương Han cho quân làm đám tang cho Nàng Quạ, hoả táng nàng, làm mộ vàng ghi tên vào bia: Nàng Hung.

          Lấy được Mường Pác Căn Luông lúc chiều, Chương Han cho quân vào đóng ở Chiềng Ban, giao cho Anh Con trông coi Mường Tở. Tướng nào cũng được giao trông coi Mường hết.

 

          5. Chương Han sinh sống ở Mường Ngần Dang - Sinh con trai đặt tên là Tạo Hùng.

 

          Đánh giặc xong xuôi rồi Chương Han quay về trông coi Mường Ngần Dang. Chương Han cho hai tướng Xam Mạc Hiệu và Lốm On đi đón nàng Ngom Muôn về Mường Ngần Dang sinh sống cùng nàng Ú Kẻo, Ủa ca êm ấm.

          Ba năm trông coi mường hoà bình yên ổn. Hàng trăm mường to nhỏ ở dưới trần gian, ai cũng lấy của cải về ra mắt Chương Han.

          Nàng Ngôm Muôn sinh được một con trai đặt tên là Tạo Hung. Chương Han thương quý con lắm. Tạo Hung vừa mới lớn lên 15 tuổi, mọi con gái ai cũng muốn yêu.

 

          6. Chương Han đánh tan quân của Phạ Huân Tum Bang. Lấy Nàng Cầm Dát.

 

          Hun Bang và Cẩm Ba chạy lên xin nương nhờ Mường Tum Bang. Về sau xin xỏ Phạ Huôn cho quân ba triệu về cướp lấy lại mường mình. Nhưng mà bị Ải Quang và Han Phai và Anh Con cùng chung sức đánh thắng. Chỉ còn 40 vạn quân lùi về ở Chiềng Xơi.

          Hun Băng và Cầm Ba xin Phạ Huôn giúp sức lần nữa. Phạ Huôn dốc tất cả quân xuống giúp. Biết Phạ Huôn về giúp Hun Bang và Cầm Ba, Ải Quang cho Anh Con chạy đi báo Chương Han. Chương Han vội vàng đem ba triệu tám mươi vạn quân đi giúp. Xem chừng không đánh thắng được Chương Han, Phạ Huân lùi về Tum Bang.

          Già Minh khác tự nộp chức chủ Mường Chiềng Xơi cho Chương Han và lấy ba con trai là: Khun Xuông, Khun Thuông và Tạo Kình cho Chương Han. Chương Han vui mừng nhiều. Thấy như thế lại giao Già Minh làm chủ Chiềng Xơi như cũ.

          Chương Han cho Khun Xuông, Khun Thuông và Tạo Kình lấy thư và trăm con voi, trăm con ngựa và nhiều của cải quý hiếm đi Mường Tum Bang xin lấy Nàng Cầm Dát về làm vợ. Phạ Huôn gả. Họ lấy Nàng Cầm Dát và ba trăm nàng hầu về Chiềng Xơi giao cho Chương Han. Chương Han lấy Nàng Cầm Dát. Còn gái hầu Chương Han giao cho mỗi chàng một trăm.

 

          7. Chương Han đánh Mường Tum Bang bị chết vỉ Phi Men.

 

          Hai tướng Hun Bang và Cầm Ba được Phạ Huôn Mường Tum Bang giúp sức. Ải Quang bàn mưu với Chương Han đi bắt lấy Hun Bang và Cầm Ba về để phòng ngừa về sau. Chương Han đồng ý, cho Khun Xuông, Khu Thuông và Tạo Kình đi gặp Phạ Huôn xin đón Hun Bang và Cầm Ba về với Mường Pác Căn Luông. Nhưng mà Phạ Huôn biết được mưu mẹo của Chương Han nên từ chối.

          Chương Han bực tức mới dồn tất cả quân đi đánh Phạ Huôn Mường Tum Bang.

Phạ Huôn thấy sức mình không thể chống chọi được với quân Chương Han mới đặt mâm lễ cúng cầu Thiên Hoàng xuống giúp. Thiên Hoàng nhận lời mới cho quân Phi Men một mắt lấy ba triệu quân xuống giúp Tum Bang.

          Chương Han thấy ba triệu quân có quân Phi Men đi trước, đi sau là binh lớn của Tum Bang, biết trận này sẽ ác liệt, nếu không sẽ còn bị chết nữa. Chương Han dặn con lấy quân trở về Mường, có khi quân mình sẽ chết chóc nhiều; dặn con và các tướng giữ lấy Mường. Chương Han tháo lấy nhẵn Thăm Thông cho Tạo Hung làm kỷ niệm, dặn con vể trông coi Mường Chiềng Khừa của mẹ. Rồi Chương Han ra lệnh: Mọi người ai chết trước (hồn) hãy đến máng nước vàng rửa máu sạch sẽ chờ (hồn) nhau cùng lên trời.

          Đánh nhau không biết bao nhiêu mà kể. Quân Phi Men dùng biết bao kiểu phù phép cũng bị quân Chương Han đánh tan. Người, voi, ngựa chết hàng đống. Thấy không xong Thiên Hoàng mới phù phép cho người, ngựa voi của quân Phi Men sống lại như cũ. Vì thấy quân Chương Han đã giết hàng triệu, hàng tỷ người vẫn thấy chúng sống lại như cũ, như cát chạy đến. Quân Chương Han bị quân Phi Men giết chết hết. Sau ba ngày ba đêm chém giết nhau, vũng máu ngập ngang lưng ngang cổ, biến thành sông máu. Chương Han đánh đến kiệt sức. Voi thần và Chương Han chết trong hồ máu. Quân Phi Men, Phạ Huôn và các nước về làm đám tang cho Chương Han. Họ làm mộ lầu lên cao, cho Chương Han vào trong. Để ba tháng mới hoả táng làm chòi lầu vàng cao lưng trời sáng rực vàng lấp lánh.

 

          8. Ma hồn Chương Han lên trời đánh tan mọi Then ở Mường Tròi. Làm chủ Mường Then.

 

          Hồn Chương Han cưỡi voi Phai Căm về đón hồn bốn vợ lên theo. Sau khi tắm rửa ở máng nước vàng sạch sẽ, sức khoẻ trở lại, Chương Han và mọi người quay trở về trời như cũ.

          Đầu tiên Chương Han đem quân đánh vào Mường Phi Men để trả thù. Quân Phi Men một mắt bị đánh tan hoang. Chương Han lấy được Mường Phi Men. Tiếp đó Chương Han thu quân tiến lên đánh Then Đó (Thiên Hoàng nặn ra mọi thứ), Then Tử. Lấy được Mường nào Chương Han cũng cho quân lính nghỉ ngơi ba tháng. Sau đó Chương Han mới đem quân đánh lên Thiên Hoang (Pha Bôn Pha Chăng) là Then cai trị mọi Then.

          Thiên Hoàng kêu gọi các Then đến giúp sức đánh Chương Han. Trận đánh lớn diễn ra tại cánh đồng Mường Thiên Hoàng. Mọi người, mọi con voi, con ngựa đánh nhau ba ngày ba đêm. Về sau quân của các Then đều bị đánh tơi bời hết. Quân Chương Han reo hò chiến thắng, lấy hết của cải.

 

          9. In Ta đứng ra dàn hoà với nhau giữa các Then. Chương Han mở cuộc hội chiến thắng.

 

          Chương Han lấy quân lến đánh Mường Thiên Hoàng để làm chủ Mường trời. Mọi Then ai cũng sợ Chương Han, vội vàng đi cầu cứu In Ta ở Xa Văn ra tay giúp. In Ta vội vàng cho Vi Xa xuống ngăn cản Chương Han tạm nghỉ đã, mời Chương Han cùng với Tạo Qua, Anh Ca đi lên Xa Văn gặp In Ta. In Ta bàn với Chương Han đừng đánh mọi Then nữa và bàn giảng hoà với Tạo Qua - Anh Ca, ăn thề với nhau ruồng bỏ cáí cũ đã qua.

          In Ta giao cho Chương Han cai quản Mường trời Tum Hoàng, lấy chức cho làm chủ Mường Trời, cho Tạo Qua - Anh Ca cai quản Mường Then Tử. In Ta khuyên bảo mọi Then về cung chúc Chương Han.

          Chương Han tổ chức một cuộc vui đánh thắng lớn. Mời các Then ở Mường Trời đến vui theo. Trong cuộc vui mừng này có chơi múa Khiên, múa giáo, mác, reo hò ầm ĩ cả bầu trời.

 

          10. Tạo Hung, con trai Chương Han đánh lấy Mường Tum Bang.           Làm chủ trần gian.

         

          Theo lời căn dặn của bố, Tạo Hung làm chủ Mường Chiềng Khừa. Tạo Hung sắp xếp cho con và các tướng cai quản các Mường. Ai cũng sùng bái Tạo Hung. Vì thế Tạo Hung có hàng trăm Mường về thuần phục .

          Sau tám năm xây dựng bản mường, Tạo Hung mạnh lên. Tạo Hung căm thù Keo Men, vì bố phải chết. Tạo kêu gọi hàng tỷ quân đi đánh Mường Pác Căn Luông. Hun Bang và Cầm Ba bị Tạo Hung giết.

          Biết Tạo Hung lấy được Mường Pác Căn Luông, sau ba tháng Phạ Huôn mới vội vàng lấy quân xuống ứng cứu lấy lại Mường Pác Căn Luông, nhưng bị thua. Phạ Huân quay về. Tạo Hung quay về lấy tất cả quân đi vây thành Tum Bang.

          Phạ Huôn giết mổ trâu bò cúng tế lên trời giúp như cũ, nhưng lần này Then không xuống giúp, vì biết Tạo Hùng là con của Chương Han, sợ Tạo Hung lại đánh lên trời như trước. Chương Han mới đánh tan tác các Then trên trời.

          Then trên tời không xuống giúp Phạ Huôn. Quan lớn của Tum Bang bị đánh tan tơi bời. Chỉ còn Phạ Huôn cùng với bốn tướng thân cận. Năm người cùng nhau đánh. Bốn tướng bị Tạo Hung bắt sống. Phạ Huân bị bị Tạo Hung giết chết.

          Tạo Hung cho quân đi làm đám tang cho Phạ Huôn, hoả táng xong xây mộ vàng cho Phạ Huôn.

          Từ đó Tạo Hung cai quản Mường Tum Bang. Tiếng vang khắp các Mường  vùng trần gian.

 

Lò Văn Lả (Sơn La)

 

 

Nguồn: Lò Văn Lả
CÁC BÀI LIÊN QUAN
Sách: Chuyện chàng Khủn Tinh (Nghệ An)
Sách: TIẾNG THÉT TỒNG LÔI
Sách: Múa hát mừng nhà mới- phần 2
Sách: Múa hát mừng nhà mới- phần 1
Sách: Tặc xáo khạch
Sách: Xuối- Làn điệu dân ca Thái Nghệ An
Sách: Quam Chương Han (chữ Thái)
Sách: Nhuôn- Làn điệu dân ca Thái Nghệ An
Sách: Ca dao- Đồng dao Thái Nghệ An
Sách: Chàng Xứ Thôn
Bản quyền thuộc Trung tâm Công nghệ Thông tin Thừa Thiên Huế